Znamenite ličnosti
Još je Kanic (kraljevski ugarski sveštenik i putopisac) u XIX veku dao opštu sliku o Zaječaru. Po njemu je Zaječar na margini svih događaja, pa su se i poli-tička događanja, sa manjim zakašnjenjem reflektovala na Zaječar i Timočku Krajinu u celini. Bez obzira na ovakve istorijske okolnosti, desilo se da je ova "periferija" (Zaječar i okolina) iznedrila grupu ljudi koji su ostavili trajan pečat u jednom, izuzetno važnom, periodu naše nacionalne istoprije, neretko bitno utičući na tokove i ishode najvažnijih procesa i događaja naše nacionalne istorije u, po nas veoma burnom, tragičnom i sudbonosnom XIX i XX veku. Navodimo neka od ovih imena: Veljko Petrović Hajduk Veljko), Adam Bogosavljević, Svetozar Marković, Nikola Pašić, Đorđe Genčić, general Nikola Colović, Marinko Stanojević, Zoran Radmilović...
Svako od ovih ljudi ponaosob ostavio je neizbrisiv trag u politici, nauci, kulturi..., tj. polju delatnosti u domenu kojeg je delao: Hajduk Veljko kao "feniks izbavljenja" nakon pet vekova ropstva pod Turcima, Adam Bogosavljević kao jedan od pionira parlamentarizma i narodnjačkog radikalizma u Srbiji, Svetozar Marković kao teoretičar i utemeljivač socijalističkog pokreta - najmasovnijeg političkog pokreta na Balkanu u to doba, Pašić kao naš najveći političar i državnik i utemeljivač jugoslovenske ideje, Genčić - industrijalac koji je dobrim delom zaslužan za uklanjanje dinastije Obrenović sa prestola i dovođenje dinastije Karađorđević, general Colović - proslavljeni general iz balkanskih i Prvog svetskog rata i td.
VELJKO PETROVIĆ
(oko 1780 - 1813)
Veljko Petrović (u istoriji i u narodnom predanju poznatiji kao HAJDUK VELJKO) rođen je u selu Lenovcu kod Zaječara oko 1780. godine.U mladosti je bio čobanin kod vidinskog paše i sluga kod požarevačkog spahije, od koga je 1803. godine pobegao u hajdučku četu čuvenog hajdučkog harambaše Stanoja Glavaša. Na početku Prvog srpskog ustanka borio se protiv Turaka u ovoj hajdučkoj četi, a zatim u vojsci smederevske nahije. U ovom ustanku učestvo-vao je kao običan ratnik, pa "buljubaša", a potom kao vojvoda i komandant, ratujući diljem ustaničke Srbije. Nakon oslobođenja Beograda 1807. godine namolio je Karađorđa (vrhovnog vožda Prvog srpskog ustanka) da mu dozvoli da ode u Crnu Reku i digne ustanak protiv Turaka, što mu je Karađorđe udovo-ljio. U borbama protiv Turaka se isticao izuzetnom smelošću, odvažnoću i hrabrošću.
Najčešće je jurišao na čelu svojih ustanika. Ovakvim svojim osobinama i uspesima u borbama protiv Turaka nametnuo se kao jedan od najsposobnijih srpskih vojvoda Prvog srpskog ustanka. Nakon srpskog poraza na Čegru istakao se u borbama za odbranu Sokobanje. Polovinom 1810. godine sadejstvovao je ruskoj vojsci u borbama za oslobođenje Prahova, kao i u napadu na Varvarin. Za pokazanu hrabrost u ovim borama odlikovan je ruskom zlatnom medaljom.
Srpski vožd Karađorđe ga je, po odluci Praviteljstvujuščeg Sovjeta, dekre-tom od 21. avgusta 1811. godine, postavio za vojvodu Negotinske nahije, kao priznanje velikom junaku, ali i kao sračunat potez za predstojeće događaje. I Karađorđe i Sovjet su znali da Negotin treba braniti, a to je mogao samo Veljko. Poginuo je 1811. godine, hrabro braneći opkoljeni Negotin sa oko 3.000 ustanika od mnogo nadmoćnijih turskih snaga. I Karađorđe i Sovjet su znali da Negotin treba braniti, a to je mogao samo Veljko. Poginuo je 1811. godine, hrabro braneći opkoljeni Negotin sa oko 3.000 ustanika od mnogo nadmoćnijih turskih snaga.
Hajduk Veljko nije mario za novac i bogatstvo, ostavši, pored Karađorđa, jedini slavni ustanički komandant koji nije stekao bogatstvo. U njemu je oličeno sve što je junačko, herojsko i epsko, negovano u viševekovnom otporu srpskog naroda tadašnjoj islamskoj - turskoj najezdi.
ADAM BOGOSAVLJEVIĆ
(1843 - 1880)
Narodni tribun, borac za socijalnu pravdu, demokratiju i seljačka prava i jedan od osnivača i utemeljivača narodnjačkog radikalizma u Srbiji
Adam Bogosavljević, narodni tribun i osnivač radikal-ske grupe u Narodnoj skupštini, je rođen u selu Kopri-vnici u jednoj od najbogatijih porodica tadašnjeg sreza Krajinskog. Osnovnu školu je učio u selu svog rođenja, a Trgovačku školu je završio u Beogradu 1861. godine sa odličnim uspehom. Suprotno želji svog oca da bude trovac, Adam je se posle letnjeg raspusta upisao u četvrti razred Prve beogradske gimnazije.
Nakon završene gimnazije, u jesen 1864. godine Adam se upisao na Filozof-ski fakultet Velike škole u Beogradu, na kome je bio dosta uspešan student. Studije Adama Bogosavljevića vremenski su se poklopile sa periodom druge vlade kneza Mihaila Obrenovića - vremenom u kome je među omladinom, naro-čito studentskom, dominiralo patriotsko romantičarsko raspoloženje. Od prvih dana studentskog perioda Adam je bio aktivan u naprednom omladinskom pok-retu, došavši u sukob sa predstavnicima režima. Neočekivano, pred kraj studija, iako uspešan student, Adam se odlučio da napusti studije i vrati u Koprivnicu sa namerom da se posveti zemljoradnji i radu na prosvećivanju naroda. Vlast mu nikada nije udovoljila da se bavi ovim drugim zanimanjem - za njega nije bilo slobodnog učiteljskog mesta u rodnom kraju.
Adam se angažovao u Društvu za poljsku privredu (osnovanom 26. januara 1869. godine). Ovo Društvo je pokrenulo ilustrovani list "Težak", u kome je Adam objavljivao stručne članke iz oblasti poljoprivrede sve do svoje smrti. Sam se dokazao kao uspešan poljoprivrednik, baveći se unapređenjem i moderniza-cijom poljoprivrede (npr. prvi je u ovom kraju kupio fabrički izrađen gvozdeni plug i uporno dokazivao svojim meštanima da su prinosi prilikom oranja ovim plugom znatno viši), koji je ličnim primerom edukovao seljake i među njima širio ideje o modernoj poljoprivredi.
Kao uzoran i uspešan poljoprivrednik, ugledan u svom kraju i omiljen u narodu Adam Bogosavljević je na izborima 1874. godine izabran za poslanika u srpskoj Skupštini. U svojim političkim istupanjima pre ovih izbora i tokom cele svoje političke karijere isticao se kao borac za narodna prava, demokratiju, lokalnu samoupravu, unapređenje prosvete, uprave i vojske i ukupno uzevši sa bogatiju, efikasniju i demokratičniju državu. U centu njegovih političkih optiranja bio je opšti položaj i napredak sela i seljaka, kao tada dominirajućeg socijalnog sloja u Srbiji. Obzirom na takva svoja politička opredeljenja od početka je pripadao opoziciji i bio jedan od prvaka narodnjačkog radikalizma u Srbiji, iz čijih redova i iz srpskog radikalnog socijalističkog pokreta Svetozara Markovića je formirana Srpska radikalna stranka pod vođstvom Nikole Pašića.
Pobedu radikala i njihov trijumfalni dolazak na vlast - ovim i svoju političku pobedu, Adam Bogosavljević nije dočekao. Uhapšen je pod čudnim okolnostima 17. marta 1880. godine i smešten u zaječarski zatvor. Tamo je se razboleo i umro 19. marta 1880. godine u 37. godini života od teškog zapalenja pluća, ostavivši za sobom trajno i veoma bogato političko nasleđe borca za narodna prava, pravdu i demokratiju i istakavši se kao seljački vođa, tribun i preteča prve seljačke stranke u Srbiji.
SVETOZAR MARKOVIĆ
(1846 - 1875)
Radikalni socijalista Srbin evropskog ugleda, istaknuti agent - korespodent Prve internacionale za Srbiju, teoretičar, nacionalista i federalista, političar aktivista (zaverenik, buntovnik, partijski organizator - jednom rečju praktični revolucionar), osnivač radikalnog socijalističkog pokreta u Srbiji - najvećeg javnog pokreta u Srbiji XIX veka
Svetozar Marković rođen je u selu Rgotini kod Zaje-čara 1846. godine u službeničkoj porodici. Odrastao je i školovao se po mestima očevog službovanja (osnovnu školu je pohađao u Rekovcu i Jagodini, nižu gimnaziju u Kragujevcu, Tehnički fakultet Više škole u Beogradu). Kao državni pitomac upućen je u Rusiju na nastavak tehničkih studija, gde je proveo nešto manje od tri godine (1866-1869), uključivši se u revolucionarni pokret studenata i ruskih revolucionarnih demokrata. Zbog svojih političkih aktivnosti morao je da napusti Rusiju, odakle je prešao u Cirih (Švajcarska) i upisao se na Politehnički fakultet. Tu je se približio teoretičarima socijalizma, na prvom mestu Karlu Marksu.
Kompletno se predavši političkoj i revolucionarnoj delatnosti, zanemario je studije. Ubrzo je postao član Ruske sekcije Prve internacionale i njen konsul-tant za srpska pitanja. Zbog svoje delatnosti i brojnih kritičkih članaka protiv režima u Srbiji (članci u Zastavi o politici namesništva u Srbiji) izgubio je držav-nu stipendiju i 1870. godine se vratio u Beograd.
Po povratku u Beograd započeo je veoma dinamičnu publicističku i praktičnu političku delatnost. Pisao je u brojnim časopisima, objavljivao knjige, učestvovao u radu Prve internacionale kao njen korespodent za Srbiju, predvodio brojne političke akcije protiv režima, ali i akcije na nacionalnom planu za oslobođenje i ujedinjenje srpskih zemalja. U junu 1871. godine pokrenuo je prvi socija-listički list na Balkanu "Radenik". Sbog svojih slobodoumnih, ali i radikalnih, ideja i političke antirežimske aktivnosti često je proganjan i hapšen, a 1872. godine je bio primoran da emigrira u susednu Austrougarsku, gde je iste godine u Novom Sadu napisao svoje najpoznatije delo "Srbija na Istoku".
U aprilu 1873. godine Svetozar se vratio u Srbiju i nastavio sa svojom teorij-skom i praktičnom političkom delatnošću. U novembru 1873. godine pokrenuo je list "Javnost". Zbog svog rada i političke aktivnosti i dalje je proganjan i hapšen. Poslednji put je uhapšen pod optužbom da je teško prekršio zakon o štampi, provevši devet meseci u požarevačkom zatvoru. Nakon izlaska iz zatvora, teško narušenog zdravlja, početkom 1875. godine pokrenuo je još jedan list - "Oslobođenje". Napredovanje opake bolesti (tuberkuloze) onemo-gućilo je svaki dalji Svetozarev rad. Predloživši za svog naslednika u socijali-stičkom radikalnom pokretu Nikolu Pašića ili Peru Todorovića, prekinuo je svaku dalju aktivnost i krenuo u Primorje u potrazi za lekom. Umro je u Trstu 10. marta 1875. godine u 29. godini života. Poslednje zabeležene reči su mu bile: "Zadrži suze i radi za svoj narod".
U kratkom periodu svog života Svetozar Marković je ostvario neverovatno obiman teorijski opus, sadržan u 14 tomova, uz vrlo aktivan politički rad na terenu. Svojim radovima Pevanje i mišljenje, Realni pravac u nauci i životu, Realnost u poeziji i dr. postao je osnivač realizma u srpskoj književnosti i jedan od osnivača kritičkog pravca u srpskoj književnosti. U domenu teorije politike ostvario je zapažene radove o konceptu federalizma, nacionalnog pitanja, drža-ve, partije itd. Iz veoma obimnog teorijskog rada o konceptu partije ističemo neke principe, koji su opštevažeći za sve partije, a ne samo socijalističke:
- U svakoj zemlji vlada jedna partija
- Ako je ta partija došla na vladu voljom narodnom to samo znači da narod ima vere da će ga partija odvesti k celji
- Ta vera traje samo dotle dok se narod činjenicama ne uveri u protivnosti. Inače ne bi postojale ni bune ni revolucije
Ovim zadnjim principom Svetozar Marković se svrstava u retke teoretičare socijalizma koji su isticali mogućnost buna i revolucija naroda i protiv socijali-stičke partije. Po njemu, interes naroda je iznad interesa partije (više o tome: Simeunović, dr Dragan. Novovekovne političke ideje u Srba, Beograd, Istorijski arhiv, 2000, str. 370).
Teorijska veličina Svetozara Markovića je "u osmišljavanju originalnog i etičnog srpskog komunizma, potpune slobode i nezavisnosti, a na temeljima narodne samouprave" (Simeunović, dr Dragan. Novovekovne političke ideje u Srba, Beograd, Istorijski arhiv, 2000, str. 370). Njegove programske ideje, uz nužna redefinisanja, je preuzela Narodna radikalna stranka Nikole Pašića, a dosledno im ostala odana, razrađujući ih u smislu naučnog socijalizma, Srpska socijal-demokratska partija Dimitrija Tucovića.
NIKOLA PAŠIĆ
(1845 - 1926)
Najznačajniji novovekovni srpski političar i državnik, osnivač i vođa Narodne radikalne stranke Srbije
Nikola Pašić se rodio u Zaječaru 18. decembra 1845. godine u imućnoj trgovačkoj porodici. Osnovnu školu je pohađao u Zaječaru, šestorazrednu gimnaziju u Negoti-nu, Zaječaru i Kragujevcu, a 1866. godine upisao se na Tehnički fakultet Velike škole u Beogradu. Kao odličnog studenta srpska vlada ga je kao državnog pitomca ("bla-godejanca") uputila 1868. godine na školovanje u Cirih, na čuvenu Politehničku školu. Ovde je 1872. godine stekao zvanje građevinskog inžinjera i visoko stručno obrazovanje iz geodezije. Posle jednogodišnje prakse na gradnji pruge Budimpešta - Beč vratio se u zemlju, gde je započeo svoju stručnu i bogatu uspešnu političku karijeru.
Još kao beogradski student upoznao se sa idejama Ujedinjene omladine srpske, a u Cirihu se priključio krugu srpskih socijalista Svetozara Markovića, čiji najbliži saradnik i saborac je bio do Svetozareve smrti.
Životni put Nikole Pašića bio je pun obrta. Počeo je kao socijalista u pokretu Svetozara Markovića; 1878. go-dine prvi put je izabran za narodnog poslanika; osnovao je Narodnu radikalnu stranku (1881); u vreme dinastije Obrenovića bio je "zaverenik", "bundžija" i narodni pos-lanik, izgnanik posle Timočke bune (1883-1889), kada je osuđen na smrt pa pomilovan; posle abdikacije kralja Milana sa svojom strankom, osvojivši izbornu pobedu, preuzeo je vlast u Srbiji i formirao svoj prvi kabinet Vlade (1891); predsednik beogradske opštine bio je od 1896-1897. godine; diplomata od karijere (poslanik u Petro-gradu) 1893-1894. godine. U političkoj nemilosti 1898-1899. godine, a naredne četiri godine moralno i politički kompromitovan. Na političku pozornicu vratio se 1903. godine, nakon Majskog prevrata.
Dolazak na vlast dinastije Karađorđevića, čiji je privrženik bio od početka svog aktivnog bavljenja politikom, bio je prekretnica u političkom životu Nikole Pašića. Kao član državnog saveta, potom ministar inostranih dela i predsednik vlade (od 1904. godine), Pašić je konačno raskrstio sa dotadašnjim burnim političkim životom i odgovorno, "pred istorijom i zadacima srpstva" utemeljio autentičan i moderan obrazac srpske građanske politike, koja je umela da odredi, "povijajući se za događajima evropskim", svoje nacionalne, ekonomske i kulturne ciljeve razvitka, saobrazno s pozitivnom tradicijom, oblikovanom krajem XIX veka.
Život i delo Pašićevo u periodu 1903-1918. godine neodvojivi su od istorijskih događaja, sudbonosnih za državu i narod, vezanih za taj period, u kojem je on bio predsednik srpske vlade i kreator i moderator svih značajnijih političkih projekata i akcija. Mudro i diskretno u odnosu na budne oči velikih sila je poma-gao svaku jugoslovensku akciju u Srbiji i srpsku propagandu u Turskoj i Aus-trougarskoj. Izašao je kao pobednik u Carinskom ratu sa Austrougarskom (1906-1911), izvukavši Srbiju iz smrtonosnog zagrljaja ekonomske blokade velike susedne imperije i omogućivši srpskoj privredi da se probije "iz balkan-skog kotla na svetsku pijacu". Pomagao je kulturne i naučne stvaraoce, koji su dosezali svetske vrhove. Osmislio je politiku "Balkan balkanskim narodima" i omogućio da Srbija postane jaka i respektabilna vojna sila, uvažavana od moć-nih evropskih država. Bio je predsednik vlade i ministar inostranih dela u vreme balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, vršeći svoju dužnost na najbolji mogu-ći način, u takoreći nemogućim unutrašnjepolitičkim uslovima i spoljnopolitičkim okolnostima, direktno i neposredno utičući na ostvarivanje projekta jugosloven-ske države.
Iako je bio za stvaranje jugoslovenske države, Pašić je kao državnik i diplo-mata bio odgovoran za sudbinu Srbije i njene političke interese. Sve što je činio na tom planu, preduzimao je na način kojim je najbolje mogao štititi interese države i Vlade na čijem čelu je bio. Iako mu se dan-danas "prišiva" velikosrp-stvo i ideja o "Velikoj Srbiji", Pašić taj termin nikada nije upotrebljavao, niti takvu ideju zagovarao, čak ni u trenucima kada mu je to od strane saveznika nuđeno, ceneći da bi se takva državna zajednica u kontinuitetu politički, vojno i privredno iscrpljivala, pomažući Srbe u rasejanju, boreći se protiv jake hrvatske iredente u Bosni i Hercegovini i šiptarske na jugu države. Opstruiran na raznim stranama, čak i od samog regenta Aleksandra, Pašić se na njemu svojstven odmeren i uporan način izborio za jugoslovensku državu, prvenstveno unutraš-njim snagama, s krajnjim ciljem da se u jednoj državi nađu ujedinjeni svi Srbi, disperzirani i izmešani sa drugim narodima na gotovo celom jugoslovenskom prostoru.
Nikola Pašić se dokazao kao mudar, pragmatičan, izuzetno obavešten, sta-ložen i uporan političar, umeren u privatnom životu. Bio je respektovan i od istomišljenika i od političkih protivnika, pa i neprijatelja. Brod svoje partije, kasnije i države vodio je mudro, vešto kormilareći kroz najopasnije političke bure i oluje tog vremena, koje su često pretile da "nejaki brod srpske države razbiju u paramparčad". Pašić nije bio apriori za ukidanje monarhije, ali je se beskompromisno zalagao za demokratsko parlamentarno uređenje srpske države i tzv. patrijarhalnu demokratiju.
Večito bolećiv i popustljiv prema svojoj deci, u poslednjim godinama života bio je neoprezno tolerantan prema korupcionaškim aferama svoga sina, što mu je krnjilo ugled u narodu i umnožavalo političke protivnike. Sama njegova smrt vezuje se za netaktične prekore kralja Aleksandra Prvog u vezi sa korupcijama njegovog sina prilikom audijencije od 9. decembra 1926. godine. Po povratku kući, nakon audijencije, umro je od srčanog udara.
U cilju negovanja dela velikog državnika i čoveka 1994. godine osnovana je Zadužbina "Nikola Pašić" .
ĐORĐE GENČIĆ
(1861 - 1938)
Industrijalac i posednik rudnika, ministar unutrašnjih dela u vreme kralja Aleksandra Obrenovića, politički "vođa" zavere protiv kralja Aleksandra i njegove supruge kraljice Drage
Đorđe Genčić je rođen u selu Veliki Izvor pored Zaječara 1861. godine u bogatoj i uglednoj porodici. Posle završene srednje škole u Zaječaru i Beogradu, odlazi na studije u Beč, gde je studirao ekonomske nauke, a kasnije u Rusiju, gde studira vojne nauke. Po povratku sa studija zaposlio se i radio u Nišu kao upravnik grada. Uživao je veliko poverenje kralja Aleksandra i kralja Milana Obrenovića. Bio je oštar protivnik ženidbe kralja Aleksandra Obrenovića sa "građankom" Dragom Mašin. Zbog javne osude ovog braka i političkih rasprava Genčić je bio osuđen na sedam godina zatvora. Odležao je samo godinu dana.
Genčić je postao politički šef zavere vezane za događaje od 29.05.1903. godine (ubistvo kralja Aleksandra i kraljice Drage). Po obrazovanju nove vlade pod Karađorđevićima Genčić je bio ministar narodne privrede, ali se ubrzo povukao iz političkog života. U balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu bio je dopisnik ruskih listova u srpskoj vojsci. Pošto nije imao dece, sve imanje je zaveštao sestrićima, s tim da posle njegove smrti pripadne državi Jugoslaviji. Umro je u Beogradu 1938. godine.
GENERAL NIKOLA COLOVIĆ
(1874 - 1939)
Komandant konjičkog puka u balkanskim ratovima, proslavljeni komandant Konjičke divizije u Prvom svetskom ratu
General Nikola Colović je još jedan od poznatih Zaje-čaraca koji je nezasluženo bio "zaboravljen". Colović je rođen 1874. godine. Osnovno obrazovanje je završio u Zaječaru, a zatim vojno obrazovanje u Beogradu. Prvi balkanski rat 1912. godine zatiče ga na mestu koman-danta Dunavskog konjičkog puka. Ono što je teorijski savladao u punoj meri za onovremenu vojnu doktrinu sprovodi u praksu u balkanskim i Prvom svetskom ratu. Ovaj rat, po brutalnosti dotle nezapamćen, započeo je napadom na Srbiju. Srpska vojska dočekala je na planini Ceru austrougarsku vojsku, vojnički i tehnički superiorniju.
U Cerskoj i Kolubarskoj bici general Colović se istakao kao hrabar i vešt komandant, koji je sa svojom konjičkom jedinicom ostvarivao smele i duboke prodore duboko u neprijateljsku pozadinu. Za njega je vojvoda Živojin Mišić govorio da je jedan od najboljih konjanika. Operacije za oslobođenje Srbije 1918. godine donose novu ratnu slavu ovom vojniku. Sa demobilizacijom 1920. godine počinje i potiskivanje iskusnog ratnika. Ni on nije ostao imun na politička deša-vanja toga vremena. Vratio se u Zaječar, u kojem je ostao do 1930. godine. Umro je u Beogradu 1939. godine, ostavši zauvek u sećanjima svojih zemljaka.
MARINKO STANOJEVIĆ
(1874 - 1949)
Naučni radnik, bavio se antropogeografskim i etnološkim ispitivanjima Timočke Krajine
Marinko Stanojević je značajan naučni radnik, koji je izučavao Timočku krajinu. Ceo svoj život posvetio je antropogeografskim i etnološkim ispitivanjima Timočke krajine. Rođen je 1874. godine. Po završetku srednjeg obrazovanje upisuje se na slavističko-literarni odsek Veli-ke škole u Beogradu. Po diplomiranju postavljen je za suplenta a nešto kasnije i za profesora zaječarske gimna-zije. Za vreme Prvog svetskog rata bio je jedan od sekre-tara Parlamenta na ostrvu Krfu i učestvovao na svim važnijim skupštinskim zasedanjima za oslobođenje zemlje. Umro je 1949. godine u Zaječaru.
Marinko Stanojević je dosta pisao. Od mnogih članaka razbacanih po raznim listovima uspeo je da oformi jedan svojevrsni almanah pod nazivom "Zbornik priloga za poznavanje Timočke krajine", u koji su ušli njegovi radovi, rasejani po raznim listovima. Ovaj almanah je izlazio od 1937. godine u 4 knjige.
ZORAN RADMILOVIĆ
(1933 - 1985)
Bard srpske glumačke scene, dobitnik "Dobričinog prstena"
Zoran Radmilović, bard srpske gluma-čke scene, rođen je u Zaječaru 1933. godi-ne. Prve glumačke korake napravio je 1951. godine u gimnazijskoj glumačkoj grupi. Započeo je i napustio studije prava i arhi-tekture. Diplomirao je glumu u klasi profe-sora Mate Miloševića. Godine 1964. preuzi-ma od LjubeTadića ulogu Kralja Ibija, pame-tnog i bezobraznog vladara, i osvaja nove prostore slobode izražavanja, pomerajući granice pristojnog na sceni i u životu. Lik Radovana Trećeg Dušana Kovačevića, u Radmilovićevom tumačenju predstavlja fenomen naših dana: radost prepoznavanja, radost bezganičnih moći smeha, radost poistovećivanja publike i glumca. U svom opusu dramskih likova Zoran Radmilović je onaj uzdržani čovek, pomalo skeptičan prema spoljašnjem svetu, mudrac koji spoznaje tamne strane naših sudbina. Kao potvrda celokupnog njegovog glu-mačkog rada dolazi i nagrada za životno delo "Dobričin prsten" 1983. godine.
Ophrvan teškom bolešću, Zoran umire 1985. godine u Beogradu. Ulica u Zaječaru, u kojoj je rođen, nosi njegovo ime. U znak sećanja na ovog velikog glumca pozorište u Zaječaru nosi njegovo ime, a osnovana je i fondacija "Zoran Radmilović". Fondacija i pozorište organizuju pozorišni festival "Dani Zorana Radmilovića".
