Crkve i manastiri
Hram Roždestva Presvete Bogorodice
Do 1830. godine u Zaječaru nije postojao nikakav pravoslavni hram, da bi te godine, uz dozvolu turskog starešine Ferad-age, bila podignuta mala crkvica, najnužnije opremljena za službu Božiju.Obilazeći Zaječar u leto 1833. godine, knez Miloš je zapazio da je u ovom kraju verski život "zapušten", te je, ceneći značaj i ulogu Crkve u ovim krajevima, odlučio da se osnuje nova, timočka episkopija i da se u Zaječaru podigne nova crkva.
Gradnja crkve Roždestva Presvete Bogorodice počela je u proleće 1834. godine, uz svesrdnu podršku kneza Miloša, koji je organima vlasti naredio da obezbede sve uslove za hitnu gradnju crkve (ljude, materijal i ostalo). Oktobra 1834. godine gradnja je bila završena, a njeno osvećenje obavljeno 23. decembra 1834. godine. U potonjim vremenima crkva je više puta opravljana i dograđivana.
Odvojeno od crkve, odmah pored nje, izgrađen je visok zvonik. Na njemu je pet zvona, izlivenih u Kragujevcu 1899. godine (četiri zvona su poklon grada Zaječara, a jedno zaječarskog trgovca Jote Pašića.
Manastir Suvodol
Manastir Suvodol se nalazi na krajnjem jugoistočnom delu opštine, u ataru sela Selačka. Manastir je sagrađen na zaravni usečenoj u planini Manastirska Glama i posvećen je Rođenju Presvete Bogorodice. Ubraja se u najstarije zadužbine u Srbiji i vezuje za kneza Lazara (prema svedočenju Episkopa Melentija, koji navodi ovaj podatak kao staro predanje). Vreme postanka crkve nije poznato, jer je stara manastirska arhiva spaljena u toku srpsko-turskih ratova 1876-1878. godine, a novija je uništena za vreme srpsko-bugarskog rarta.
Prve podatke o manastiru nalazimo kod Feliksa Kanica, koji je ovde boravio 1860. godine i ostavio pisano svedočenje o bestijalnom uništavanju manastira i fresaka u njemu od strane Turaka posle jedne bitke sa Srbima. Plan crkve, nakon toga obnovljene, podseća na Žiču, jer se i ovde na uski narteks naslanjaju dve kupole, a glavni prostor bez kupola završava se sa tri apside u obliku lista deteline i oskudno je osvetljen malim brojem prozora. Prema opisu geografa Josifa Pančića, koji je 1863. godine posetio manastir, cela unutrašnjost crkve šivopisana je freskama iz života Isusa Hrista i svetitelja.
Osnova stare crkve bila je u obliku krsta - sa strane se nalazila mala crkvica - paperta. Kada je 1865. godine crkva napukla u oltaru, srušena je, a na njenim temeljima sagrađena je nova, čija gradnja je završena 1869. godine, za vreme vlade kneza Milana Obrenovića. O tome govori i natpis u sdadašnjoj crkvi.
Sadašnja crkva je jednokupolna građevina pravougaone osnove i predstavlja skladnu i po dimenzijama reprezentativnu arhitektonsku celinu. Unutrašnjost crkve ukrašavaju freske novijeg datuma. Na ikonostasu, čiji okvir je izveden u stilu neoklasicizma, veći broj ikona potiče iz druge polovine XIX veka. One presstavljaju vredna likovna ostvarenja školovanih umetnika. Među njima su ikone Milisava Markovića iz Knjaževca, jednog od najplodnijih ikonopisaca Timočke Krajine, rađene 1892. godine.
Prema narodnom verovanju, prilikom izgradnje crkve episkop Evgenije stavio je u oltar delić moštiju Svetog Velikomučenika Pantelejmona, najpoznatijeg iscelitelja. Time bi se mogao objasniti dolazak bolesnika iz svih krajeva Srbije u ovaj manastir.
Danas je Suvodol ženski manastir. U njemu žive iguman Justin, pet monahinja i jedna iskušenica.
Manastir Svetog Petra i Pavla u Grlištu
Manastir se nalazi u blizini sela Grlišta, 14 km udaljenom od Zaječara, na obali Grliškog jezera. Manastir je posvećen apostolima Sv. Petru i Pavlu. Prema raspoloživim podacima, nastao je u starijem periodu srednjeg veka. Natpis iznad ulaza u manastir govori da je manastir 1804. godine dozidao i na njemu prepravke izvršio pop Radosav Živković, jedan od prvih ustanika u ovom kraju. Ovaj manastir, kao i mnogi drugi manastiri u Srbiji tog vremena, bio je središte ustanka u Crnoj Reci.
Crkva je manjih dimenzija pravougaone osnove, sa pripratom, tremom i kupolom. Dva široka pilastara kraj severnog i južnog zida naosa odvajaju oltarski prostor od centralnog dela naosa, a nad njima se uzdiže manja - po spoljnjem izgledu oktogo9nalna, kupola. Ikonostas je rad nepoznatog slikara s kraja XIX veka.
Pored crkve, na severoistočnoj strani, nalaze se grobovi sveštenika. Najstariji nadgrobni spomenici potiču iz prve polovine XIX veka.
